Voetbalplaatjes die je juist niet wilt sparen maken verborgen geweld bespreekbaar

Terwijl Nederland zich opmaakt voor het WK voetbal, vragen Politie, Openbaar Ministerie, Landelijk Netwerk Veilig Thuis, de drie reclasseringsorganisaties, Slachtofferhulp Nederland, Jeugdzorg Nederland en de Raad voor de Kinderbescherming aandacht voor een realiteit die tijdens de voetbalgekte vaak buiten beeld blijft. Voor veel mensen staat het toernooi in het teken van gezelligheid en samenzijn, maar in sommige gezinnen kunnen oplopende emoties, meer tijd samen, en alcoholgebruik juist leiden tot extra spanningen. Daarom lanceert het netwerk de WK-actie Spaar ze allemaal niet: een stickerboek met voetbalplaatjes die niemand zou moeten willen verzamelen, bedoeld om signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling bespreekbaar te maken.

Jaarlijks krijgen naar schatting 1,3 miljoen Nederlanders te maken met huiselijk geweld of kindermishandeling. Het gaat daarbij niet alleen om fysiek geweld, maar ook om vernedering, intimidatie, controle, bedreiging en psychisch geweld.

Organisaties als Veilig Thuis, politie en hulpverlening herkennen dat bestaande spanningen thuis juist ook toenemen tijdens grote collectieve momenten. Dat geldt voor sporttoernooien zoals het WK, maar ook voor feestdagen en andere periodes waarin mensen intensiever samen zijn. Juist daarom grijpt het Landelijk Netwerk Zorg en Straf het WK aan om aandacht te vragen voor een probleem dat het hele jaar door achter veel voordeuren aanwezig is.

Internationale onderzoeken bevestigen dit beeld. Verschillende studies laten zien dat meldingen van huiselijk geweld rondom grote sportevenementen toenemen. Onderzoekers wijzen daarbij onder meer op de rol van emoties, spanning, alcoholgebruik en reeds aanwezige problemen binnen relaties. Als Oranje speelt kan er thuis dus ook nog iets heel anders spelen.

Janine Janssen, lector Geweld in afhankelijkheidsrelaties en auteur van Het geweld achter cijfers, benadrukt dat het niet gaat om een probleem dat door sport wordt veroorzaakt: “Grote voetbaltoernooien leggen geen nieuw probleem bloot, maar kunnen vergroten wat er al speelt. Juist daarom is het belangrijk om alert te zijn en hulp zichtbaar te maken. Teleurstelling, boosheid of spanning zijn nooit een excuus voor geweld. Door daar open over te communiceren, kun je voorkomen dat situaties verder escaleren.”

Voetbalplaatjes die je juist niet wilt sparen

Het netwerk ontwikkelde het voetbalplaatjesboek Spaar ze allemaal niet. Het boek speelt met de herkenbare beeldtaal van de klassieke voetbalplaatjes, maar bevat geen voetbalhelden. In plaats daarvan krijgen gedragingen als kleineren, controleren, bedreigen, vernederen, gaslighting en kindermishandeling een symbolische rode kaart.

Met de actie willen de initiatiefnemers een gesprek op gang brengen over gedrag dat vaak verborgen blijft, maar grote gevolgen heeft voor slachtoffers en hun omgeving. Het boek richt zich óók direct tot wie woede en agressie niet kan beteugelen, en geeft tips en tricks om te voorkomen dat de spanning te hoog oploopt.

Hulp zoeken vóór het escaleert

De campagne richt zich nadrukkelijk ook op mensen die merken dat spanning, boosheid of controlegedrag thuis kunnen oplopen.

Remi Postelmans weet hoe belangrijk dat is. Hij gebruikte in het verleden zelf geweld tegen zijn partner en begeleidt inmiddels mannen die geweld gebruiken of dreigen te gebruiken: “Veel mensen denken dat hulp zoeken pas nodig is als het mis is gegaan. Maar juist daarvoor ligt het belangrijkste moment. Weglopen, iemand bellen of advies vragen is geen zwakte. Het kan voorkomen dat je iets doet waar je later spijt van krijgt.”

Ook omstanders kunnen een belangrijke rol spelen. Familieleden, vrienden, collega’s, buren en vrijwilligers zijn vaak degenen die als eerste signalen opvangen en iemand kunnen helpen de stap naar ondersteuning te zetten.

Over de campagne

Spaar ze allemaal niet is een initiatief van het Landelijk Netwerk Zorg en Straf, een samenwerkingsverband van Politie, Openbaar Ministerie, Landelijk Netwerk Veilig Thuis, de drie reclasseringsorganisaties, Slachtofferhulp Nederland, Jeugdzorg Nederland en de Raad voor de Kinderbescherming.

Meer informatie over de campagne is te vinden op: spaarzeallemaalniet.nl

Minister David van Weel bracht een werkbezoek aan het Landelijk Netwerk Zorg Straf in Breda. Tijdens het bezoek stond de gezamenlijke aanpak van femicide en gendergerelateerd geweld centraal.

In gesprekken met vertegenwoordigers van Veilig Thuis, politie, Openbaar Ministerie en andere partners werd duidelijk hoe belangrijk het is om signalen van onveiligheid vroegtijdig te herkennen en gezamenlijk op te pakken. Binnen de aanpak Veiligheid Voorop werken zorg-, veiligheids- en strafpartners steeds nauwer samen om risico’s eerder in beeld te krijgen, informatie te delen en passende interventies in te zetten.

Tegelijkertijd werd benadrukt dat de landelijke beleidslijn Veiligheid Voorop staat, maar dat de uitvoering in de regio’s nog niet overal vanzelfsprekend is. Verschillen in regionale organisatie, financiering en de gevolgen van decentralisatie maken een eenduidige aanpak soms uitdagend.

Een bijzonder onderdeel van het bezoek was het gesprek met ervaringsdeskundige Sabrina. Zij deelde haar persoonlijke verhaal over het overleven van een situatie die had kunnen eindigen in femicide. Haar bijdrage onderstreepte het belang van het betrekken van ervaringsdeskundigen bij beleid en praktijk. Ook vroeg zij aandacht voor een stevige plegeraanpak.

Tijdens het werkbezoek werd eveneens gesproken over de voorgenomen strafbaarstelling van psychisch geweld. De aanwezige professionals waren eensgezind dat dit een belangrijke stap kan zijn in de aanpak van dwingende controle en partnergeweld, mits dit gepaard gaat met goede mogelijkheden voor signalering, bewijsvoering en handhaving.

Het bezoek maakte opnieuw duidelijk dat het voorkomen van femicide vraagt om blijvende samenwerking tussen zorg, veiligheid en strafrecht. Alleen door eerder te signaleren, eerder te handelen en gezamenlijk op te trekken, kunnen we bijdragen aan meer veiligheid voor slachtoffers en hun omgeving.